“Gençliğim Eyvah” ,yazarın Türkiye’de, gençliğin içine düşürüldüğü tuzakları ve siyasi oyunları bizlere çarpıcı bir biçimde yansıtmasıdır.Kitap ; gerçek hayatlarının farkına varamamış , içine düşürüldükleri oyunlar nedeniyle kendi kişiliklerinin bilincinde olmayan gençlere , bu kaostan kurtulmaları için bir ışık yakmaktadır.Yıllarca , bulundukları konum itibariyle gençliği sömürerek ve yok ederek kirli amaçlarını gerçekleştiren , tek amaçları da kendi çıkarları doğrultusunda bütün değerleri yıpratmak olan kişilerin , temiz insanların içindeki saf duyguları sömürüşleri , kitapta en çarpıcı yönleriyle işlenmiştir.

ESERİN İNCELENMESİ:

KONU:

1-)İhtiyar’ın tanıtılması ve politikaları:Birinci Dünya Savaş sıralarında yeni üniversite mezunu olan İhtiyar,bir şeyhin tek oğludur.O yaşa kadar iyi bir eğitim gören İhtiyar üniversite yıllarında kurallara aykırı davranışlardan kaçınmıştır.Daha o çağda bile birçok dil bilen , zeki ve çevresinde sevilen İhtiyar evliliğinden sonra , kendinin düzenlediği gizli işler çeviren biri olur.O , halkın değer verdiği her şeyi hiçe sayan , kendinin üstünde büyük değer veya kişi tanımayan bir kaos yaratıcısı haline gelmiştir.Kendisini kimsenin övmesine müsaade etmez.Kendinden üstün bir deha tanımaz.Yaşlılık yıllarına doğru , halktan ve kutsal değerlerden duyduğu tiksinti en üst dereceye ulaşmıştır.Vatanseverliğe lanet okur ve kendisini vatansever olarak niteleyenleri paylar.O’nu böyle hareket etmeye yönelten bir kompleksi , eksikliği yoktur.O’na göre kendisi bu işin yeni varisidir. Çevresinde O’nun bu saldırı ve yıkım girişimlerine neden giriştiğini merak edenler , ve hatta kendisine bunun sebebini soranlar olduysa da bir yanıt alamamışlar , hatta terslenmişlerdir.İhtiyar , 1930 lu yıllardan beri Büyük bir güç elde etmiş , her geçen gün daha da güçlenerek imparatorluğunun doruk noktasına ulaşmıştır.O’nun en büyük kini devlete karşıdır.Devlet denen yapının birkaç ucuz insandan oluştuğunu ileri sürer ve devleti kendi organlarıyla yıkmak için yıllarca çalışır.Bu kirli amaçlarını gerçekleştirmek için kullandığı en büyük koz ise gençliktir.

2-)Delikanlının tanıtılması ve İhtiyar ile Delikanlının ilk temasları : Delikanlının adı Raşit’tir.ailesinin en büyük oğludur.Babası Anadolulu bir memurdur.Liseyi il de bitirmiş ve daha sonra hem çalışıp hem de okumak ümidiyle İstanbul’a,üniversiteye girmiştir.Üniversite yıllarında bir çok işte çalışır.Raşit ; bilgili,çalışkan ve öğrenmeye hevesli bir gençtir.Hayatta büyük değer verdiği dehalar vardır , örneğin: Atatürk.İçinde hep bir madalya alma,karşı tarafla savama duygusu hakimdir.o hep savaşanların arasında elinde bayrak , savunduğu fikrin uğrunda her şeyi yapmayı düşleyen biri olmuştur.İhtiyara göre ise bu çok ucuz bir düşüncedir.O’na göre Ufak insanlar alanlarda dövüştürülür,büyük dehalar ise bu dövüşün oynatıcılarıdır.Delikanlı İhtiyarla ilk kez bir anfi de , derste karşılaşır.Delikanlı öğrenci , ihtiyar ise profesördür.İhtiyarın daha ilk konuşmalarında delikanlı bu adamda bir gariplik olduğunu anlamış ve bu yaşlı adamdan tedirgin olmuştur.Delikanlının tepkisine yol açan bu ilk derste , ihtiyar sınıfı hedef alan ve alaycı bir söz söyler , bunun üzerine delikanlı söz alarak karşılık verince ihtiyar delikanlıyı ve ondaki sırrı ilk kez görür.Bu günden sonra ihtiyar delikanlının izini üniversitedeki genç hizmetkarları aracılığıyla güdecek ve onun hakkında bilgi edinmeye başlayacaktır.

3-)Delikanlıya oynanan oyunlar ve teşkilata çekilişi:Delikanlı önceleri oldukça fakir olan yaşantısının yavaş yavaş değiştiğini , yeni işlere girerek iyi para kazanmaya başladığını fark eder.Girdiği işler ise ihtiyar’ın O’nu kendi örgütüne daha da yakınlaştırmak için oynadığı oyunlardır.İhtiyar delikanlıya ikramiyeler verdirmekte , O’nun hayatını değiştirmekte ve güzelleştirmektedir.Delikanlı ise kendisine oynanan bu oyunların henüz farkında değildir.O işini ve parasını kendinin kazandığını düşünmektedir. Henüz İhtiyar’ın politikasını ve kirli işlerini öğrenmemiştir.Artık sık sık İhtiyar’ın mekanı olan lokantada İhtiyar ve dostları ile yemekler yer, sohbetler eder.İhtiyar her konuşmasında delikanlıyı daha da etkilemektedir.İhtiyar’ın delikanlıya oynadığı en büyük oyun ise , Güliz adlı örgütüne mensup bayan ile delikanlının arasını yapması ve delikanlının ondan hoşlanarak kendisinden ve örgütünden kopamaz hale gelmesidir.

4-)Delikanlının uyanışı ve İhtiyarın gizli yüzü:Delikanlı zamanla girdiği işlerin elde ettiği paranın İhtiyarın oyunları olduğunu anlamıştır.Artık İhtiyarın kirli politikalarının da bilincindedir. Kendisine oynadığı Güliz oyununu ise hazmedememektedir. Güliz onun İhtiyardan kopmasını engellemektedir çünkü eğer İhtiyardan uzaklaşırsa ihtiyar ona gülizi bir daha göstermeyecektir.Güliz ise yavaş yavaş delikanlıdan hoşlanmaya ve ihtiyardan soğumaya başlar. Delikanlıyla birlikte o da İhtiyarın kirli yüzünü daha iyi görmüş ve delikanlıya olan büyük aşkı onu bu örgütten uzaklaşmaya itmiştir.Ancak böyle bir uzaklaşmanın ikisi için de ölüm olacağını bilmektedir.Bu nedenle İhtiyarın kendisine verdiği rolü oynuyormuş gibi yapmakta karar kılar ve delikanlıya düşüncelerini anlatır.Delikanlı bir süre Güliz’in gerçekten kendini sevip sevmediği konusunda şüpheye düşecek , bu aşkın da ihtiyarın bir oyunu olduğunu düşünecektir.İhtiyar ise iyiden iyiye delikanlıyı en önem verdiği insanlar listesine almıştı.O’n imparatorluğunun varisi olarak görüyordu.Akla gelmez ufak ve türlü oyunlarla Delikanlıyı her gün kendisine yakınlaştıran oyunlarına devam eden ihtiyar , oynadığı Güliz oyununun başarılı olduğunu ve delikanlının da gülize karşı duygular beslediğini fark etmiştir.Artık delikanlı ihtiyardan tiksinse de , Güliz nedeniyle bu örgütten kopamayacaktır.Güliz ise bir yolunu bulup ihtiyardan ve örgütünden kaçarak sadece Raşit le olmayı düşlemektedir.İhtiyara delikanlıyı gerçekten sevdiğini belli etmemeye çalışmaktadır.İhtiyar ise yavaş yavaş Güliz in delikanlıyı gerçekten sevip sevmediği konusunda şüphelenmeye başlar ve Güliz in bunu belli edebilecek bir hareketini arar.Güliz ise hiçbir açık vermez.İhtiyar ideolojilerini bir bir delikanlıya dayatmaktadır , hatta delikanlının önem verdiği dehalara hakaretler ederek O’nu kendi büyüklüğüne inandırmaya çalışmaktadır.Delikanlı zaman zaman İhtiyarın politikasına ters düşen düşüncelerini açıklamakta ve bu İhtiyar’da büyük öfke uyandırmaktadır.Bu arada İhtiyar , politika çevresi ve gençleri kullanarak kirli oyunlarını birer birer sergilemektedir.Raşit artık O’ndan tiksinti duymaktadır.

5-)Raşit’in isyanı ve İhtiyarın çöküşü:Artık Raşit İhtiyar’ın bu çirkin politikasında kendisine sunduğu varisliği reddetmektedir.O İhtiyardan sadece bir tek şey ister : Bir eylemde yer almak veya bir görevi yerine getirmek , kısacası ihtiyar’ın kullandığı binlerce maşadan biri olmak.Bunun nedeni yıllardır içinde büyüyen savaşmak duygusu ve madalya almak övülmek isteğidir.O her zaman bu insanlara hayran olmuş , yaptıkları cesurlukları örnek almıştır.İhtiyar ise O’nun bu isteği karşısında O’na çok kızar , varis olarak yanlış birini seçtiğini düşünmektedir , bir yandan da ona bu görevi vermeye razı olur.Delikanlı ise karmaşık duygular içindedir.Güliz le süren aşkları bir çıkmaza girmiştir ve o artık güliz uğruna daha fazla ihtiyarın politikalarını çekemez hale gelmiştir.Bir yandan da İhtiyar’ın yıllar boyunca harcadığı gençleri , politikacıları , yazarları , felsefecileri görmektedir.İhtiyar O’na bir elçilik bombalama işi verir , Güliz ise Delikanlı’yı bu görevden vazgeçirmeye çalışmaktadır.Delikanlı O’nu dinlemez fakat tam elçiliği bombalayacakken , İhtiyardan öcünü almaya karar verir.Elçilik yerine İhtiyar’ın eğlence mekanı olan gazinoyu bombalar.Buna son derece öfkelenen İhtiyar bir süreliğine istanbuldaki konağından uzaklaşarak İzmit tarafındaki bahçe evine yerleşir ve burada delikanlıyı bekler.O’nun buraya geleceğinden ve kendisini öldürmek isteyeceğinden emindir.O geldiğinde ise kendisi hazır olacaktır.Delikanlı her geçen saniye İhtiyarı ve yaptıklarını düşünmektedir.Anfilerden sökülen gençler ve kaybolan kocaman bir nesil.İhtiyar büyük bir kitleyi kirli oyunlarında harcamıştır.Bu sırada Güliz Delikanlıyla buluşarak İhtiyar’ı öldürme görevini kendisinin üstlenmesi gerektiğini , çünkü Delikanlı’nın İhtiyar’ın olduğu yere gider gitmez öldürüleceğini söyler.Delikanlı zor da olsa buna razı olur ve Güliz yola koyulur.Kendi gençliğini ve kadınlığını çalan , O’nu hep oyunlarını gerçekleştirmek için bir oyuncak gibi kullanan bu adama öfkesi , Raşit’e olan aşkına yaptıklarıyla daha da sertleşmiştir.Kız yola koyulur,İhtiyar’ı zehirleyecektir.İhtiyar’ın evine yaklaştığında Raşit’e telefon eder ve bu sırada azından İhtiyar’ın evinin yerini kaçırır.Delikanlı kendisine hakim olamayarak yola koyulur.Güliz ise amacına ulaşmıştır , İhtiyar kızın verdiği zehirli ıhlamuru içmiştir.Bu sırada Delikanlı eve gelir ve korumalar tarafından yakalanır.Korumaları alt eden delikanlı ihtiyarın odasına doğru yola koyulur.İhtiyar zehrin etkisiyle beraber kızın ihanetini anlar ve O’nu tam kalbinden vurur.Bu esnada içeriye giren delikanlı kızın cesedi ve can çekişen İhtiyarla karşılaşır.İhtiyar son bir hamleyle Delikanlıyı bacağından vurur ve ölür.Delikanlı oradan uzaklaşır ve İhtiyar’ın harcadığı nesli düşünerek ölümünden mutluluk duyar.

ÇEVRE:

Olaylar , İhtiyar’ın ölümü dışında İstanbul ve çevresinde geçmektedir.

ZAMAN:

Olaylar , İhtiyar’ın 1930 ve sonraki yıllarda politikalarını uygulamaya koymasıyla başlar ve 1980 li yıllara kadar uzanır.

TEZ:

1-)Kendi ideolojileri uğruna , gençliği sömüren kişiler vardır.

2-)Gençlik bu sömürücülere karşı uyanmalı ve karşı koymalıdır.

ANA DUYGU:

Yaşam sevgisi ve gençliğin sömürülüşüne duyulan kin.

KİŞİLER:

İhtiyar:Gençleri sömüren ve devlet yapısını yıkmak , varolan tüm düzenleri değiştirmek , tüm insanları aşağılamak gibi amaçları olan ve bu yolda insanları harcayan yaşlı bir adam.

Delikanlı:Saf ve temiz duyguları olan , zeki , bilgili ve düşünen bir genç.

Güliz:İhtiyar’ın oyunlarına alet ettiği , güzel ve bilgili bir kız.

İhtiyar’ın hizmetkarları:İhtiyar’ın örgütüne kattığı ve içlerindeki savaşmak duygusundan yararlandığı gençler,politikacılar,gazeteciler , öğretmenler vs...

DİL VE ANLATIM:

Yazar , akıcı bir dille olayları bölmeden anlatmış.Bol sıfat ve tamlamaya yer vermiş.Kişilerin düşüncelerini aktarmada oldukça başarılıdır.

SONUÇ:

Yazar bu eserle , yıllardan beri Türkiye’de varolan anarşiyi göstermektedir.Roman büyük çoğunlukla yaşanmış olayları yansıtmakta fakat kitabın sonlarına doğru yazarın ideolojisini yaymak için yazdığı bir yapıt görünümü kazanmaktadır.Yazar anarşiyi ve bu harekete hizmet etmiş bütün çevreleri kötülemektedir.bu çevreleri ise kesin çizgilerle belirtmektedir.

Gençliğe verdiği mesajlar açısından ise yararlı bir eserdir.Bu tür ideoloji , din , kültür sömürücüleri günümüzde de yaşamlarını sürdürmektedirler. Bunlara karşı uyanık olması gereken gençlik , kendi değerlerini ve kendi ideolojilerini savunmalı , kimsenin fikrini yaymak için ölüme gitmemelidir.Kullanılmış bir nesil olmamak için direnmelidir.Gençlik yıllarında yaşanması gereken güzel duyguları yaşamalı ve hayatın en önemli evrelerinden olan bu yılları bu tür kirli amaçlara hizmet ederek harcamamalıdır.

ROMAN İNCELEMESİ

1-) Yazarın ele aldığı olay nedir?

Yazar;romanında bir tanesi zeki,diğeri ise zeka özürlü iki arkadaşın hayalini kurdukları çiftliğe sahip olmak için gerekli olan parayı kazanmak için çalıştıkları çiftlikte yaşadıkları olayları ve verdikleri mücadeleyi ve anlatıyor.

2-) Yazar olaylar içinde konulara,değerlere nasıl bakmış?Eserde bu kavramlara kendi anlamları dışında bir anlam verilip verilmediği yazarın hayal gücü araştırılacak.

Yazar olaylar içinde konulara objektif olarak bakmış ve değerleri tıpkı o olayları kendi yaşamış gibi gerçekçi anlatmıştır. Bunun yanı sıra eserinde benzetmelere ve tasvirlere ağırlık vermiştir. Bunlar yazarın hayal gücünün bir göstergesidir.

3-) Olayda merkez kişi kim ( açıklayarak ) kişi incelemelerinin eserdeki yeri nedir? ( Örnek cümlelerle ruh tahlillerini yazınız. )

Bu eserde ele alınan olayda merkez kişi olarak tek bir kişi belirtmek yanlış olur. Çünkü olayın merkezini oluşturan iki kişi var,tüm olaylar bu iki kişi üzerinde geçiyor. Bunlar ufak tefek,çevik hareketli biri olan George ve onun can yoldaşı iriyarı,suratsız,unutkan ama iyi kalpli biri olan Lennie. Yazar kişileri anlatırken kullandığı tasvirlerle okuyucunun hayal gücünü kullanıp,kafasında tam anlamıyla bir kişi oluşturmasını sağlamıştır.

örnek: “Şekilsiz suratlı,iri,açık renk gözlü,geniş fakat sarkık omuzlu kocaman bir adamdı.Lön lön yürürken ayaklarını ayılar gibi sarkıtıyordu.”

4-) Eserde açık yada gizli çatışmalar var mı? (Ruh-beden, çirkin-güzel, gerçek-şiir, şahıs-yer, iyi-kötü, zengin-fakir)

Eserin genelini açık çatışmalar oluşturuyor. Bedeni çirkin olan Lennie’nin

temiz kalbi, akıllı olan George’un,Lennie’nin yaptığı hatalarla nasıl çileden çıktığı, zengin olan çiftlik sahibi ile işçi olarak çalışan iki arkadaşın arasında geçen tartışmaları bu çatışmalar örnek olarak verebiliriz.

5-) Olay kahramanı ve kahramanlar doğayı eşyayı nasıl seyrederler.( eşya hareket halindemi? ) bazı maddeler olmayabilir. Nedenini açıkla?

Olayın kahramanları eşyadan çok doğa üzerinde dururlar.Özellikle George ve Lennie için hayalini kurdukları çiftliği düşlerken doğayı seyretmek büyük bir zevktir.

6-) İnsan yazgısı nedir? ( Tanrı,doğa karşısında açıkça pasif yada aktif bir durum alınmış mı? )

Olaylar bir çiftlikte geçiyor dolayısıyla kahramanlar süreli doğayla iç içeler. Doğanın bir parçası olan hayvanlardan da olayda sıkça söz edilmiş. Lennie ‘ nin

çiftlikte sahip olduğu yavru köpeğin ölümünü ve bu ölümün onu ne kadar etkilediğini, insanın Tanrı karşısında pasif kalması olarak alabiliriz. Çünkü insanlar gibi hayvanlarında ölümü Tanrı’nın yazgısıdır.

7-) Sosyal çevre nedir? ( Olaylar nerede, hangi zamanda geçiyor? ) örnek cümle ile açıkla.

Olaylar Salinas Irmağı yakınlarındaki büyük,etrafı yeşilliklerle dolu,geçimini hayvancılıkla sağlayan bir çiftlikte geçiyor. Eser hangi zamanda geçtiğine dair bir bilgi içermiyor.

örnek: “Salinas Irmağı, Soledad’ın birkaç mil güneyinde tepenin yamacına pek yaklaşır,suyu derinleşir,rengi yeşile dönüşür. Ama yinede ılıktır sular.”

8-) Sosyal zümre hangisi?öğrenci,işçi,köylü,sosyal çevresi gibi. Öğretmen köy çalışması gibi.

Olayların sosyal zümresi işçidir. Kendi işine sahip olmak isteyen iki işçinin para kazanmak uğruna verdikleri mücadeleyi anlatıyor.

9-) Eserde doğa üstü varlıklar varmı? (Aklımızın üstünde tipler varmı,akıl almayan bir kahraman varmı )

Eserde doğa üstü varlıkların olduğu söylenemez yazar gerçekçi bir dil kullanmış fakat Lennie’nin çiftliğin sahibini karısının saçlarını okşarken boynunu kırması veya az önce söylenen bir şeyi unutması onu diğer kahramanlardan belkide etrafımızdaki birçok insandan ilginç kılıyor.

10-) Doğa ve eşya tasvirleri konuya ve ruh haline uygun mu? ( kahramanın veya yazarın) tasvirler kişinin ağzından mı yapılmıştır? )

Gerek doğa gerekse de eşya tasvirleri tek kelimeyle konuya uygundur. Yazarın yanı sıra kahramanlarda tasvir yapmışlardır.Örneğin Lennie patronunun karısını anlatırken: “saçları buklelenmiş sarkıyor,ufacık sosislere benziyordu” cümlesini kullanıyor.

11-) Varlıklar soyut mu, somut mu anlatılmış? (hayali mecazi yoksa gerçekmi )

Varlıklar kimi zaman somut kimi zaman soyut anlatılmış. Eserin genelinde gerçekçi bir anlatım olsa da,mecazi anlatımlara da yer verilmiştir.

12-) Zaman ve yerin olayla, kişilerle, psikolojik ve sosyal ortamla ilişkisi nedir?

Olayın geçtiği çiftlik kişilerle,sosyal ortamla tam anlamıyla bağdaşlaşmıştır.

13-) Yazar roman anlatımında nerede yer almış?Yazar mı konuşuyor?Kahraman mı konuşuyor?Yazar olaya bakışında taraf tutuyor mu?

Yazar romanı kendisi anlatmıştır. Ama konuşmalar kahramanların ağzındandır. Yazar olayları anlatırken son derece objektif bir yaklaşımda bulunmuştur,taraf tutma gibi bir şey söz konusu değildir.

14-) Roman yoğunmu, ayrıntıdan temizlenmiş mi?

Roman yoğundur. Ayrıntılara çok fazla yer verildiği de söylenilebilir.

15-) Zaman kavramında geriye dönüş var mı? Geçmişi hayal etmek gibi.

Eserde kahramanlar sık sık bir geriye dönüş yaşıyorlar. Eski anılarından, eski çalışma ortamlarından sıkça bahsediyorlar.

16-) Eser boyunca kişilerde karakter değişikliği oluyor mu ?

Arkadaşı Lennie’yi ne durumda olursa olsun kolluyan,gözeten ve en önemlisi seven George’un ,eserin sonunda Lennie’yi vurması eserdeki karakter değişikliklerine verilebilecek en güzel örnek.

17-) Yazarın iletmek istediği mesaj nedir?

Yazar bu kitaba verilebilecek en güzel adı vermiş. Fareler ve İnsanlar.. Bence alt sınıfı fareler, üst sınıfı yani zengin kesimi insanlar olarak düşünmüş. Sosyal sınıf eşitliği olmayan bir çevrede fakir insanların zenginlerle verdiği mücadele belkide...

Kitabın Yazarı= Jules Verne

Kitabın Basıldığı Yer = Altın Çocuk Kitapları

Kitabın Türü = Roman

Sayfa Sayısı = 223

1866 yılında bir deniz yarattığı bir çok gemi batırmış. Geceleyin fosforlu ışıklar saçıyordu. Toplum canavarın ortadan kaldırılmasını istiyordu. Bunun üzerine Abraham Lincoln firkateyni hazırlandı. Firkateyne bu konuda uzman olan Mr. Aronnax da (Paris müzesi Profesörü ,kitabın hayali yazarı) davet edildi .Bunun üzerine Mr. Aronnax sadık uşağı Conseil’le gitmeye karar verdi.

Geminin kaptanı canavarı görene iki bin dolar vereceği için herkes güvertede canavar gözlüyordu. Kanadalı zıpkıncı , Ned Land canavara inanmıyordu . Mr. Arronnax basınçla ilgili hesaplar yaparak canavarın çok büyük olduğunu saptadı. 31.15 Enlem ve 136.42 Boylamında canavar Ned Land tarafından görüldü. Bu haber üzerine motorlar tam yol çalışmaya başladı. Amerikan Deniz donanmasının en hızlı gemisi bile canavarın hızına erişemiyordu. Canavara topla ateş edildi. Canavar vuruldu. Birden canavar suya battı. Ardından geminin yarısı suyla kaplandı. Ned Land, Mr. Arronnax, Conseil denize düştüler.

Kendilerini bir kamarada buldular. Denizaltı mürettebattıyla çeşitli dillerden iletişim kurmaya çalıştılar . Kamarot yemeklerini getirdi. Sofrada bilmedikleri yiyecekler vardı. Tabakların üstünde ‘N’ Harfi vardı.

Kaptan odaya girdi . Bağımsız olacaklardı. Fakat kendisine itaat edeceklerine dahi şeref sözü aldı. Kaptan Nemo Natilius’un kaptanıydı. Kaptan Nemo Mr. Arronnax’a geminin bölümlerini gösterdi. Bir odada Dünyaca ünlü ressamların eserleri vardı . Başka bir yerde paha biçilmez inciler ve deniz kabukları duruyordu.

Gemide her şey sodyumdan elde edilen elektrikle çalışıyordu. Nautilus için toplam 350000 sterlin harcanmıştır.

Denizlerde kıtalardaki gibi nehirler vardır. Golf Strim akıntısı Bengal Körfezinden başlayıp Malaka Körfezinden geçip Kuzey Pasifiğe dönüyor. Mr Arronnax iki saat Çin Denizindeki balıkları izliyor.

Ertesi gün Kaptan Mr. Arronnax’ı Crespo denizaltı ormanında ava davet etti. Profesör daveti kabul etti. Burada deniz adamı kıyafetinden daha rahat bir kıyafet kullandılar. Ormanda ağaçların dalları dimdikti. Hayvanlarla bitkilerin türü birbirine çok benziyordu.

Natilus Sandwich Adalarının yanındaki denizin derinliği zannedildiği gibi7200 metre değil 3600 metre olduğunu saptıyor . Natilus iki Fransız tüccar gemisi olan Boussole ve Astrolabe’nin battığı yer olan Vanikaro’yu ziyaret etti. Burada (denizin altında) iki volkanik dağ vardı. MR.Aronnax lavların ateş çıkartmadığını için şaşırdı. Çünkü oksijen olmadığı için ateş çıkarmıyordu. Batan teknelerin gönderilmesi 16.Kral Louis tarafından yollanmış.

Natilus’un havayı temizleme sitemi tıpkı balinaların ki gibiydi. Balinalar gibi temiz hava deposunu doldururken su fışkırtıyordu. Gemide arıza çıktığından Papua sahilinde durdu. Taze et yemek için Ned Land , Conseil ve Mr.Aronnax ava çıktılar. Ned Land ekmek ağacının meyvalarını topladı. Bol bol avlandılar. Adadan ayrılırken yerliler saldırıya geçtiler. Hemen sandalla binip Natilus’a gittiler. Arıza giderildi. Yerliler Natilus’a doğru saldırıya geçtiler. Natilus’un kapağı açıktı. Yerliler tırmanmaya başladı. Mr. Arronnax telaş içindeydi, fakat Kaptan Nemo yerliler içeriye girmek üzere oldukları halde telaş yapmıyordu. Yerliler yıldırım çarpmış gibi yere düştüler. Ned Land olayı merak etti ve güverteye deydi. O da yıldırım çarpmışa döndü. Katan Nemo geminin dışına elektrik vermişti.

Mercanların bol olduğu yere mercan krallığı deniyordu. Burada türlü mercan ağaçları vardı. Burada insan kendine bir servet yapabilir. Gemide beyni kafasından çıkmak üzere olan bir adam vardı. Adam önceden ölmüştü. Onu denizin 200 metre altındaki mercan mezarlığına gömdüler. Mezarın başında mercanlardan oluşan haç işareti vardı. Adam öldükten sonra Dünya ile bağlantısını kesmiş olan Kaptan Nemo çok üzüldü.

Kaptan Nemo Mr. Arrannox’a inci avına çıkmayı teklif etti. Profesör kabul etti. Denizin dibinde bir sürü inci vardı. Renk ,renk, çeşit, çeşit inciler vardı. Kaptan Nemo deniz altı mağarasında Hindistan cevizi büyüklüğünde bir inci gösterdi. Onun şu anki değeri 500000 sterlinden fazlaydı. Onu almadı. Çünkü onun daha büyümesini istiyordu.

Birden köpekbalığı inci toplayan Hint adama saldırdı. Onu kurtarmak için hayatını tehlikeye attı. Köpekbalığı onu öldürmek üzereyken Ned Land köpekbalığını zıpkınla vurdu. Hintli adamı ve incileri topladığı keseyi sandala bıraktılar. Adam onları görünce korktu.

Bir gün Kaptan Nemo Hint Okyanusu’ndan Akdeniz’e bir gün içinde varacağını iddia etti. Profesör Arronnax şaşırdı. Çünkü bu imkansızdı. Kaptan Nemo yaptığı araştırmalarla bir ucu Hint Okyanusundan başlayıp öbür ucu Akdeniz’den çıkan bir tünel bulmuş. Buna Arap Tüneli adını vermiş. O tünelden geçip Akdeniz’e vardılar.

Natilus kayıp olduğu varsayılan Atlantis’in Asya, Avrupa, Libya’nın ötesinde olduğunu biliyordu. Oraya gittiler. Eski Yunanların ilk savaşları orada yapılmış. Yanardağlardan lavlar akıyordu. Fakat oksijen olmadığı için alev çıkmıyordu. Kaptan Nemo başından geçen olayları tek tek yazıyordu. Bu gemide kalan en son kişi tarafından bir şişeye koyup denize atılacak.

Natilus gücünü sağlayan sodyumu denizin altındaki bir kömür madeninden sağlıyor. Adamlar burada kazma kürekle kömür çıkartıyorlar. Burası bir yanardağ ağzıymış. Sodyumu elde etmek için kömürü yaktıklarında yanardağın faaliyete geçtiğini zannediyorlar.

Natilus Sargasso Denizin ‘de dalma denemesi yaptı. Derine indikçe basınç artıyordu. Ned Land balinaları görünce avlamak istiyordu. Kaptan Nemo buna izin vermedi. Çünkü balinaların vahşice öldürülmesine taraftar değildi. İleride kaşalotların balinalara saldırdığını gördü. Natilus kaşalotlara çarparak tamamını öldürüldü . Okyanus kana bulandı.

Natilus güneye gidiyordu. Amacı kimsenin gidemediği Güney Kutbuna gitmekti. Etraf tamimiyle buz kaplıymış. Bir aysberge çarptı. Hasar ciddiydi. Fakat hasar tamir edildi. Ertesi günlerde havasını depoladıktan sonra Güney Kutbunun altına daldı. Buz kayalarının arasına sıkıştı. Ancak iki günlük temiz havaları vardı. Dışarıya çıkıp buzları kırmaktan başka çare yoktu. Fakat bu uzun sürdü. Kaptan kaynar suyla buzların bir bölümünü eritti. Beş gün geçti. Profesör nefessizlikten bayılmak üzereydi. Sonunda buz kütlesi yarıldı. Kaptan Kuzey Kutbuna ‘N’ işaretli bayrağını dikti ve geri döndü.

Ned Land gemiden sıkılmıştı. Sık sık profesörle görüşüp kaçma planları yapıyordu. Yedi tane mürekkep balığı Natilus’a saldırdı. Her biri ikişer ton ağırlığında beş altı kollu canavarlardı. Bir Fransız gemiciyi alarak uzaklaştı. Kaptan Nemo gözyaşlarını tutamadı. Natilus suyun üstünde adeta ceset gibi süzülüyordu.

. 47 derece enlem ,17 derece boylamda deniz dibinde mezarlık gibi bir yer gördü.18.Yüzyılda burada Marseilles (Fransız) gemisi ile Preston (İngiliz ) gemisi savaştı. Savaş sonunda Marsilles gemisi battı. Natilus’a bir İngiliz gemisi saldırdı. Natilus onu mahmuzuyla batıracaktı. Profesör bunu yapmamasını istedi. Fakat Kaptan Burada annesini ,babasını, karısını, ülkesini ,eşini ve çocuklarını kaybettiğini söyledi ve onu batırdı. İnsanlar teker teker denizin dibine batıyorlardı. Kaptan Nemo dayanamayıp hıçkıra hıçkıra ağladı. Ned Land ta her ne pahasına olursa olsun gemiden ayrılıp vatanına dönmek istiyordu.

Kaptan Nemo yaşadığı olaylardan sonra iyice içine çekildi. Ned Land kaçış planları yapıyordu. Natilus korkunç akıntı olarak bilinen Mealstrom’a doğru gidiyordu. O sırada Conseil, Mr. Arronnax ve Ned Land filikada vidaları söküyorlardı. Bir sarsıntı oldu. Filika Natilus’tan ayrıldı. Mr. Arronnax, Conseil ve Ned Land özgürlüklerine kavuştular. Lafonten adasında bir balıkçı kulübesinde kalıyorlardı. Natilus’un akıbeti ise belli değildi. Profesörün tahminine göre Natilus oradan kurtulmuş ; denizlerde intikam peşindeydi.

YÜKLEMİN DÜŞMESİ

Türlü nedenlerle cümlede yüklem düşe­bilir. Bu durum, ortak yüklemi! sıralı cümlelerde yar-gısız kesik cümlelerde görü­lür.

örnekler:

"-Onu ne zaman gördün?

-Dün (gördüm)" "-Oğlunuz kaç yaşında?

-Sekiz (yaşında)"

Bu konu hakkında bilen de konuşuyor, bilmeyen de (konuşuyordu.)

"Sonra deniz kıyısındaki beyaz kum­lar...."

"Boğazın o eşsiz güzelliği...."

ÖZNE

Bir cümlede eylemi yapan ya da yargıya göre olan görevinde bulunan cümlenin te­mel öğesi-dir.

özne yüklemi çekimli eylemlerle kurulu cüm-lelerde vapan. ad ve ad soylu sözcüklerle kurulu cümlelerde olan görevindedir.

•örnekler: "Gülsün tiyatroya gidecek." cümlesinde yüklem çekimli eylemdir, (gitmek eylemi) Özne gitme eylemini yapandır.

"Çağlar,akıllı çocuktur." Cümlesinde yüklem ad soyludur, (akıllı çocuk) – Özne akıllı çocuk olandır.

Öznenin Özellikleri1) Yalındır, (durum ekleri almaz) 2) Ad ve ad soyludur. 3) iyelik eki ya da çoğul eki almış adlar özne görevinde bulunabilir.

BULUNUŞU: Cümlede:Yüklemi çekimli eylemle kurulu cüm­lelere "Yapan Kim, Yapan Ne" soruları so­rularak bulunur.

Örnekler:

Orhan yarın geliyor.

Ö Y Yapan Kim? - Orhan
Fırtına evleri yıktı.

Ö Y Yapan Ne? - Fırtına

•Yüklemi ad ve ad soylu sözcüklerle ku­rulu cümlelere "Olan Ne? - Olan Kim? " sor­uları sorularak bulunur

örnekler:

"Mehmet, çalışkandır."

Ö Y Çalışkan olan Kim? - Mehmet

"Hava yağmurludur?"

Ö Y Yağmurlu olan Ne? - Hava

ÖZNE TÜRLERİ

1. GERÇEK ÖZNE

Yüklemi etken, dönüşlü ve işteş çatılı ey­lemlerle kurulu cümlelerde, eylemi yapan varlık; yüklemi ad ve ad soylu sözcüklerle kurulu cümlelerde olan görevindeki var­lık, cümlede gerçek özne görevindedir.

Örnekler:

Selma, pazara gitti.

Ö Y

Olcay'ın dersleri iyidir.

Ö Y

Bu, Orhan’ın arabasıdır.

Ö Y

SÖZDE ÖZNE

Geçişli edilgen çatılı eylemlerle kurulu cümlelerde belirtisiz nesne görevindeki öğedir. Bu tür eylemlerle kurulu cümleler­de özne nesneye geçerek, nesne özne göre­vini üstlenmiştir.

Örnekler:

"Ev onarıldı." cümlesinde yüklem geçişli ve edilgen çatılıdır. Ev sözcüğü gerçekte söylenmeyen öznenin yerini alarak sözde özne görevini almıştır.

"Kitap okundu" cümlesinde yüklem ge­çişil edilgen

çatılıdır. Kitap sözcüğü ger­çekte söylenmeyen öznenin

yerini alarak sözde özne görevini almıştır.

Başka örnekler de verelim.

Ufuk ödevini yaptı. Ödev yapıldı.
Gerçek özne Y Sözde özne Y
Ayşe, çamaşır yıkadı. Çamaşır yıkandı.

Gerçek özne Y Söde özne Y

Hüseyin ayakkabısını boyadı

Gerçek özne Y

Ayakkabı boyandı.

Sözdeözne Y

Orhan otomobilini sattı.
Gerçek özne Y
Otomobil satıldı.

Sözdeözne Y

ÖRTÜLÜ ÖZNE

Edilgen çatılı eylemlerle kurulu cümle­lerde eylemi yapan gerçek öznenin "dolayısıyla. nedeniyle, tarafında'n. etkisiyle, özneye ulanan "ce" ekiyle" gibi ek ve yar­dımcı bir sözcükle belirgin kılınmasıyla oluşan tümleç görevindeki öğedir.

Örnekler:

Yollar kar nedeniyle kapandı.

N Z. T Y
(sözde özne) (örtülü özne)

Öğretmen müdür tarafından cağrıldı.

N Z.T Y
(sözdeözne) (örtülü özne)
Bu karar kurulca alındı.

N Z.T Y

(sözde özne) (Örtülü özne)

BELİRSİZ ÖZNE

Türkçe'de bazı eylemlerin 3. kişili çe­kimlerinde, edilgen eylem kullanılmadan etken eylemin belirsiz duruma düşürül­mesidir.

Örnekler:

"Kitap istemez, defter yeter." "Geçmiş olsun" "Afiyet olsun" "Madem su yok kalsın" "Ne mutlu Türk'üm diyene"

ORTAK ÖZNE

Birden çok yüklemle kurulu cümlelerde; cümlelerden birinde bulunup da hepsiyle ilgili olan özneye ortak özne denir.

Örnekler:

Asker başını çevirdi, işi anladı ve yere

Ortak özne Y Y

atladı.

Y

Kadın yerinden kalktı, televizyonu açtı.

Ortak özne Y Y

Çocuk, gelmiş ve gitmiştir.

Ortak özne Y Y

AÇIKLAYICI ÖZNE

Özneden önçe ya da sonra gelerek asıl özneyi daha belirli kılan özne türüdür.

Örnekler:

Ufuk, oğlum, yarın okula başlayacak.

Özne açıklamalı Y
özne

Atatürk, yeni Türkiye'nin kurucusu, daima

Özne Açıklamalı özne

saygıyla anılacaktır.

Y

II-YARDIMCI ÖĞELER

A-NESNE: Cümlede yüklemin etkisini üzerine alan. öznenin yaptığı işten etkilenen be­lirli ya da belirsiz bir varlık olan cüm­lenin yardımcı öğesidir.

Özellikleri:

• Etkilenme kavramı taşır.

       Geçişli eylem cümlelerinde bulunur.

       Ad cümlelerinde bulunmaz. Ancak yük­lemi geçişli olan

eylemsilerle kurulu ad cümlelerinde bulunur.

Yapılarına göre nesneler

BELİRTİSİZ NESNE

Geçişli eylemlerle kurulu cümlelerde-yalın durumda bulunan, öznenin yaptığı iş­ten etkilenen belirsiz bir varlıktır.

Bulunuşu : Yükleme genellikle "NE?" so­rusu sorularak bulunur.

Örnekler: "Ufuk top oyunuyor" cümle­sinde "Ufuk" eylemi yapan, "top" etkile­nendir. "Top" sözcüğü yükleme sorulan NE sorusunun yanıtıdır ve yalındır; cümlede belirtisiz nesne görevindedir.

• Aşağıdaki cümleler de aynı özellikler vardır.

"Sevilay kitap okuyor." "Sevda çiçek topluyor." "Mehmet ayakkabı boyuyor." "Perihan çamaşır yıkıyor."

BELİRTİLİ NESNE

Geçişli eylemlerle kurulu cümlelerde "-İ" durum eki almış olan, öznenin yaptığı işten etkilenen belirli bir varlıktır.

Bulunuşu: Yükleme "KİMİ-NEYİ" sorularak bulunur.

Örnekler: "öğretmen beni çağırdı." cüm­lesinde "öğretmen" eylemi yapan, "beni" etkilenendir. Beni sözcüğü yükleme soru­lan "Kimi" sorusunun yanıtıdır ve (-İ) duru­mundadır; cümlede belirtili nesne görevindedir.  Aşağıdaki cümlelerde aynı özelliktedir.

"Babam, bahçeyi düzenledi. “Annem masayı topladı.”

"Olcay camları sildi.”

"Gülsün televizyonu açtı.”

"Serap ödevini yaptı.” "Kaymakam köyü gezdi.”

Nesne Türleri Ortak Nesne

Sıralı cümlelerden birinde bulunup da cümlelerin tümüyle ilgili olan nesne türüdür.

Örnekler:

Ellerini yıkadı, temizledi, kuruladı.

N Y Y Y
cümlesinde "ellerini" sözcüğü üç yükle­
min de ortak nesnesidir.

. Açıklamalı Nesne

Asıl nesneyi daha belirli kılan birliğe açıklamalı nesne denir. Bu tür nesne, asıl nesneden sonra gelir.

Örnekler:

"Sevgili yavrusunu, Ufuk'unu, arıyordu."

B.li .N B.li. N Y
Bu cümlede ikinci nesne birinci nesneyi
açıklayan bir nesnedir.

B- DOLAYLI TÜMLEÇ

Cümlede adın–e, -de, -den, durumlarında bulunan, bu takılarla yüklemin anlamını yönelme(yön) kalma(yer) çıkma(başlangıç) ilgileriyle tamamlayan cümlenin yardımcı ögesidir.

Dolaylı Tümleç Türleri

I. YÖNELMELİ TÜMLEÇ

Adın "-e" durum takısını alarak oluşur. Eylemin yapılma yönünü, amacım belirl­eyen tümleçtir.

Bulunuşu: Yükleme "KİME-NEYE-NEREYE NE YANA- NE TARAFA soruları soru­larak bulunur.

Anlam özellikleri:

• Eylemin neye yöneldiğini bildirirler:

Güzele pek tutkundu.

• Eylemin nereye yöneldiğini bildirirler: Dayımlar, Beykoz'a taşınacaklar. Hemen istasyona uğradı. •Andırış ilgisi kurarlar: Gülenay'ın kardeşi sana benziyor.

•Amaç ve nedenlik ilgisi kurar: Yağmurun yağmasına hiç aldırmadı.

• Değer, karşılık ilgisi kurarlar: Ayakkabıyı ucuza mal etti.

Cümlede en çok kullanılan tümleç türü de dolaylı tümleçtir.

Dolaylı tümleç görevindeki sözcükler ya da sözcük öbekleri adın -e, -de ve -den durum takılarını alırlar. Bu yapı özellikleri nedeniyle, cümlede dolaylı tümleçleri bulmak kolaydır.

Dolaylı tümleçler yapı ve anlam bakımından üçe ayrılırlar:

1. Yönelme Tümleçleri

Eylemin yapılma yönünü ve amacını belirleyen

tümleçlerdir.

Yönelme